مركزى نوبهار آن قبلا داده شد . شهر بلخ در فتوح و جنگهاى لشكريان عربى آسيب ديد ، و نوبهار آن بعد از سال 40 ه 660 م از طرف قيس بن هيثم والى خراسان تخريب شده ، « 1 » و مقر عسكرى در بروقان دو فرسخى آن بود ، تا كه در حدود 107 ه 725 م اسد بن عبد اللّه به امارت خراسان مقرر شد ، و به عمران مجدد بلخ توجه كرد ، و ديوانهاى حكومتى را با مقر عسكرى به شهر بلخ انتقال داد ، و يكى از عمايد خراسان و رئيس متوليان معبد نوبهار بلخ ابو خالد برمك بن برمك را به تعمير مجدد شهر گماشت « 2 » ، و هم او اسدآباد بلخ را بنام خويش ساخت . « 3 » بعد ازين بلخ يكى از شهرهاى چارگانهء بزرگ خراسان و مقر حكمرانان و قواى عرب براى صفحات جنوب آمو و مبداء حركات عسكرى و لشكركشىها براى ماوراء جيحون بود ، كه جغرافيانويسان عرب دربارهء آن اطلاعات مغتنمى ميدهند ، مثلا : مولف نامعلوم حدود العالم گويد : كه بلخ شهرى بزرگست و خرم و مستقر خسروان بوده و اندر وى بناهاى خسروانست با نقشها و كاركردهاى عجيب و ويران گشته كه آن را نوبهار خوانند ، و جاى بازرگانانست و آبادان ، و رود آن از حد باميان برود ، و بنزديك بلخ به دوازده قسم گردد ، و به شهر فرود آيد و همه اندر كشت و برز روستاها به كار شود . و او را شهرستانيست با بارهء محكم ، و اندر ربض او بازارهاى بسيار است . « 4 » اما بلخ بقول بشارى مقدسى شهرى بود به حسن موقع و فراخى راهها و فراوانى انهار و اشجار و صفاى آب و بلندى كاخها و حصار و مسجد جامع آن مشهور بود ، و از محصول غله‌هاى آن در هر سال مالى عظيم بخزانه دولت رسيدى ، و داراى بار رگانيهاى سودمند و خواسته‌هاى فراوان بود ، و تجارتگاه سند شمرده شدى ، و بارهء آن در كمال استوارى بودى .

--> ( 1 ) - فتوح البلدان 504 ( 2 ) - طبرى 5 - 388 ( 3 ) - مجمل التواريخ و القصص 194 ( 4 ) - حدود العالم 61